Het debat over AI is voorbij. Nu begint het echte werk voor juridische teams.
Door Marcel Lang
en wat je daar in 2026 aan kunt doen
AI in de juridische sector heeft het ‘innovatie-lab’ officieel verlaten. Vorig jaar experimenteerden veel kantoren omdat ze het gevoel hadden dat ze dat moesten doen: concurrenten hadden het erover, leveranciers brachten het op de markt en iedereen wilde weten of AI kon helpen bij het opstellen, beoordelen of onderzoeken van documenten. Maar in 2026 is de toon veranderd. Zoals Marcel Lang, een van de meest vooruitstrevende stemmen op het gebied van juridische technologie, het verwoordt: “AI is er. Het gaat niet langer om experimenteren. Het moet onderdeel worden van de infrastructuur van het kantoor.”
Die verschuiving is belangrijk. Want wanneer iets infrastructuur wordt, is het niet langer optioneel. Er komt governance bij, er komt budget bij, het krijgt aandacht van het management en het wordt ingebouwd in de systemen die de juridische praktijk aansturen. Hieronder staan vijf redenen waarom AI niet zal verdwijnen uit het beheer van juridische documenten, en wat juridische teams nu moeten doen.
“Juridisch kennisbeheer is altijd al een uitdaging geweest. Niet omdat kantoren geen documenten hadden, maar omdat ze niet over de middelen beschikten om de informatie in die documenten op grote schaal te ontsluiten.”
Reden nr. 1:
AI evolueert van een ‘hulpmiddel’ naar een ‘operationele laag’
Jarenlang hebben bedrijven AI behandeld als een op zichzelf staand product: een nieuwe app, een proefproject, iets dat je bovenop bestaande werkprocessen kon plaatsen. Dat model is niet houdbaar. Marcel is er duidelijk over: AI zal geen extern hulpmiddel blijven. Het zal een integraal onderdeel worden van je kernplatforms, met name de DMS- en casemanagementsystemen.
Waarom? Omdat die platforms al het meest waardevolle bezit van juridische teams bevatten: inhoud en context. Contracten, adviezen, jurisprudentie, communicatie met cliënten, interne knowhow, dossiergeschiedenis: dat is de kern van juridisch werk. Wanneer AI veilig over die context kan redeneren, wordt het DMS iets groters: een juridisch besturingssysteem. Niet omdat „het DMS trendy is“, maar omdat daar de kennis van het kantoor daadwerkelijk is opgeslagen.
Reden nr. 2:
De juridische markt streeft naar „klantbinding“, en het DMS is het systeem dat de grootste klantbinding biedt
AI-tools zijn alomtegenwoordig. Veel ervan zijn indrukwekkend en sommige zijn echt nuttig. Maar bedrijven komen tot een strategisch inzicht: veel van deze tools zijn niet „bindend“. Als een tool volgend kwartaal kan worden vervangen door een nieuwe leverancier, zal het nooit je basis worden. Juridische teams kunnen weliswaar meerdere oplossingen testen, maar de waarde op lange termijn ligt bij platforms die:
- deel uitmaken van de dagelijkse werkstroom
- naadloos aansluiten op de rest
- de kennisbank bijhouden
- zijn moeilijk te vervangen (zo zijn ze ontworpen)
Marcel beschrijft ‘persistentie’ in praktische termen: financiële systemen, praktijk- en dossierbeheer, registratie en het documentbeheersysteem worden niet zomaar vervangen.
Het vervangen van een DMS is niet zomaar een kwestie van van licentie wisselen. Het is een ingrijpende strategische en operationele verandering. Het omvat migratie, implementatie, governance, training en risico’s. Daarom blijft de keuze voor een DMS bij veel bedrijven een beslissing op directieniveau. Dus wanneer AI een vast onderdeel van de infrastructuur wordt, richt het zich vanzelf op de systemen die het meest ingeburgerd zijn – want daar kan langetermijnwaarde worden gecreëerd en behouden.
Reden nr. 3: Zoeken op
verandert in vraag-en-antwoord: context en redenering maken het verschil
Zoeken op trefwoord is een verouderde werkwijze. Dat is wat we doen als systemen de betekenis niet echt kunnen begrijpen.
Maar juridische teams willen geen ‘documenten waarin deze woorden voorkomen’. Ze willen antwoorden met een onderbouwing, gebaseerd op de context van de zaak en interne precedenten. Marcel omschrijft het als een overgang van ‘zoeken’ naar ‘een gesprek voeren met het systeem’. In plaats van miljoenen dossiers te doorzoeken, vraagt de gebruiker:
“Wat hebben we de vorige keer in een soortgelijk geval gedaan?”
“Welke risicoposities nemen we doorgaans in bij deze clausule?”
“Vat de correspondentie samen en benadruk de beslissingspunten.”
“Waar moeten we bij dit soort transacties rekening mee houden, op basis van eerdere gevallen?”
Dit is het praktische effect van semantische indexering en contextuele AI: het systeem haalt niet alleen informatie op, maar begeleidt. En zodra teams dat eenmaal ervaren, willen ze niet meer terug. Omdat het de economische aspecten van juridisch werk verandert: minder zoeken, minder dubbel werk, minder gemiste precedenten en snellere eerste concepten.
Reden nr. 4:
Kennisbeheer wordt eindelijk werkelijkheid (omdat AI deze kennis toegankelijk kan maken)
Juridisch kennisbeheer is altijd al een uitdaging geweest. Niet omdat kantoren geen documenten hadden, maar omdat ze niet over de middelen beschikten om de betekenis van die documenten op grote schaal te ontsluiten.
Marcels punt is simpel: de gegevens waren er altijd al. Wat nieuw is, is de mogelijkheid om erover na te denken.
Daarom komt kennismanagement in 2026 weer naar voren als een topprioriteit. Juridische teams vragen om systemen die enorme hoeveelheden content kunnen omzetten in een bruikbare kennisbron, zonder dat een KM-team alles handmatig hoeft te beheren. Dat is ook de reden waarom kantoren steeds vaker nadenken over waar kennis moet worden ondergebracht. Velen kiezen voor SharePoint als kennislaag, vanwege de nauwe integratie met Copilot en het bredere Microsoft-raamwerk voor beveiliging en compliance. De richting is duidelijk: KM is niet langer een 'portaalproject'. KM wordt een kernfunctie van het juridische platform.
Reden nr. 5:
Beveiliging en risicobeheer op het gebied van AI worden de belangrijkste aankoopcriteria
Als 2024 en 2025 in het teken stonden van mogelijkheden, draait 2026 om risico’s. Juridische teams worden zich bewust van een ongemakkelijk feit: AI kan grote risico's met zich meebrengen als het verkeerd wordt gebruikt. Een eenvoudig voorbeeld: iemand voert een vertrouwelijk document in een openbare AI-tool in om een samenvatting te maken. Het voelt handig, totdat je je realiseert dat je mogelijk net het vertrouwelijkheidsbeleid hebt geschonden of gevoelige klantinformatie buiten je gecontroleerde omgeving hebt blootgesteld.
Marcel beschouwt deze trend als een onvermijdelijke ommezwaai: beveiliging en AI-risicobeheer zullen de hoogste prioriteit krijgen. Dat zorgt voor een grote verschuiving naar:
- gecontroleerd gebruik van AI binnen de tenant
- gegevensgrenzen en governance
- DLP-beleidsregels
- nalevingskaders
- controleerbaarheid en transparantie
Tools zoals Microsoft Purview (en de bredere governance-mogelijkheden van Microsoft) worden essentieel, niet omdat ‘IT ze prettig vindt’, maar omdat ze de vangrails vormen die juridische teams nodig hebben. Dit is ook de reden waarom de keuze van het platform belangrijker is dan ooit. De vraag is dan: waar worden mijn gegevens opgeslagen en waar draait de AI? Juridische teams willen profiteren van de voordelen van AI zonder de zeggenschap over hun content te verliezen.
Wat dit betekent voor juridische teams in 2026: een praktisch handboek
1) Beschouw AI als infrastructuur,
geen experiment
Als AI deel uitmaakt van het bedrijfsmodel van de onderneming, dan is het volgende nodig:
- bestuur
- training
- goedgekeurde gebruiksscenario’s
- gegevensclassificatie
- monitoring
2) Maak integratie
eel onderdeel van de strategie
Marcel vatte het perfect samen: „Het gaat niet om het aanschaffen van tools, maar om het integreren ervan.”
De bedrijven die het gaan maken, zijn niet de bedrijven met de meeste AI-leveranciers. Het zijn de bedrijven die beschikken over:
- geïntegreerde ecosystemen
- afstemming van de workflow
- interoperabele API's
- gecentraliseerd gegevensbeheer
3) Investeer in de basisprincipes
die AI veilig maken
AI versterkt de omgeving die je eraan voorschotelt. Als je gegevens rommelig, versnipperd of inconsistent getagd zijn, zorgt AI voor verwarring en levert het dus geen meerwaarde op. Dat betekent dat je moet investeren in:
- materiaalstructuren
- metadatastrategie
- toegangsmodellen
- bewaarbeleid
- DLP-leuning
4) Bereid je voor op de overgang van ‘
-assistent’ naar ‘ -agent’
De volgende stap is niet alleen slimmere antwoorden, maar ook een slimmere uitvoering. Agentgebaseerde workflows zullen de norm worden: taken die uit meerdere stappen bestaan, systeemoverschrijdende acties en de coördinatie van workflows, altijd onder menselijk toezicht. Juridische leidinggevenden zouden zich eerst moeten afvragen: welke workflows willen we door AI laten uitvoeren, en waar moet de mens de controle behouden?
5) Houd rekening met commerciële druk
op facturering op basis van tijd
Naarmate AI steeds meer taken uit het kritieke traject overneemt – zoals het opstellen van documenten, vergelijken, samenvatten en informatie extraheren – zullen klanten dit gaan merken. Steeds meer kantoren zullen zich gaan richten op: kant-en-klare diensten, abonnementen, workflows met vaste tarieven en op waarde gebaseerde modellen. Niet omdat het factureringsuur van de ene op de andere dag verdwijnt, maar omdat bepaalde taken de oude tijdsbesteding simpelweg niet meer rechtvaardigen.
De belangrijkste conclusie:
AI transformeert het DMS van een opslagplaats tot een platform voor juridische informatie
Een modern DMS is niet alleen een plek om documenten op te slaan. In 2026 en daarna vormt het de basis voor: AI-gestuurde begeleiding, hergebruik van kennis, veilige automatisering, zaakgerichte workflows en geïntegreerde juridische activiteiten. Of zoals de visie van Marcel impliceert: het DMS wordt de basis van het juridische besturingssysteem. De kantoren die dit nu serieus nemen, door slimme fundamenten te leggen in plaats van losstaande tools te verzamelen, zullen de kantoren zijn die sneller handelen, risico's verminderen en meer waarde leveren zonder hun teams uit te putten.
Waarom de locatie van het platform alles verandert
Hier wordt het verschil tussen systemen ook meer dan alleen een technisch detail. Wanneer documentbeheersystemen native binnen de bredere bedrijfsomgeving functioneren, bijvoorbeeld binnen Microsoft 365, worden governancefuncties een integraal onderdeel van de basis in plaats van een extraatje. Beveiligingsmaatregelen, preventie van gegevensverlies, bewaarbeleid, versleuteling, identiteitsbeheer en controleerbaarheid zijn geïntegreerd in hetzelfde ecosysteem waar de gegevens zich al bevinden. Juist die integratie is van enorm belang voor AI.
Omdat AI alleen nuttig kan zijn als het toegang heeft tot content, maar die toegang moet binnen dezelfde grenzen blijven die ook voor menselijke gebruikers gelden. Hoe beter uw contentplatform aansluit bij uw beveiligings- en nalevingskader, hoe eenvoudiger het wordt om AI op grote schaal veilig in te zetten.
Dit is een van de redenen waarom de markt zich steeds meer richt op platforms waar content, samenwerking en governance samenkomen, in plaats van versnipperd te zijn over losstaande systemen.
Kennismanagement begint eindelijk bruikbaar te worden
Al jaren wordt kennisbeheer in de juridische sector beschouwd als belangrijk maar lastig. Advocatenkantoren hebben fors geïnvesteerd in initiatieven op het gebied van kennisbeheer, vaak met wisselend succes, omdat het veel handmatig werk vergde om bruikbare kennis uit enorme documentenbestanden te halen. AI brengt daar verandering in.
Dankzij moderne semantische indexering en contextuele redenering kunnen systemen betekenis interpreteren in plaats van alleen maar trefwoorden. In plaats van naar documenten te zoeken, kunnen advocaten vragen stellen die voortbouwen op eerdere zaken. In plaats van werk opnieuw te doen, kunnen ze daarop voortbouwen. Maar nogmaals: dit werkt alleen als de onderliggende gegevens toegankelijk, gestructureerd en goed beheerd zijn. AI maakt de behoefte aan een solide gegevensbasis nog groter.
Het saaie gedeelte laten verdwijnen
Er is nog een andere, meer praktische realiteit waarmee rekening moet worden gehouden: acceptatie. Advocaten willen niet nadenken over documentbeheer. Ze willen dat het op de achtergrond verdwijnt. Hoe soepeler de ervaring (e-mails automatisch opslaan, inhoud intelligent classificeren, relevante kennis proactief naar voren halen), hoe groter de kans dat het wordt geaccepteerd. Ironisch genoeg loopt de weg naar het spannend maken van AI vaak via het onzichtbaar maken van de infrastructuur. Wanneer de basis naadloos werkt, wordt AI een natuurlijk verlengstuk van dagelijkse workflows in plaats van een apart hulpmiddel dat inspanning vereist. Dat is het moment waarop organisaties de overstap maken van experimenteren naar transformatie.
De echte verandering die zich nu voltrekt
Wat we in de hele juridische sector zien, is geen vervanging van systemen. Het is een herschikking van rollen.
- AI-tools bieden informatie.
- Contentplatforms bieden context.
- Governancekaders zorgen voor vertrouwen.
De bedrijven die succesvol zullen zijn, zijn niet de bedrijven die elk kwartaal achter de nieuwste tools aanjagen. Het zijn de bedrijven die omgevingen creëren waarin intelligentie, context en vertrouwen hand in hand gaan. Want uiteindelijk is AI slechts zo krachtig als de kennis waartoe het toegang heeft, en slechts zo waardevol als het risico dat je kunt beheersen.
Dat brengt ons weer terug bij het uitgangspunt. Je DMS is misschien niet sexy. Maar zonder dat systeem zal je AI dat ook niet zijn.
