Wat gebeurt er in de Baltische staten?
Terugblik op het evenement - FutureLaw in Tallinn
Juridische innovatie uit Tallinn
Tallinn is niet de eerste stad waar je aan denkt als het gaat over juridische innovatie in Europa. Londen, Amsterdam, Kopenhagen of Stockholm zijn de gebruikelijke namen. Maar wie ooit in Estland is geweest, begrijpt al snel waarom de Baltische staten meer aandacht verdienen. Tijdens FutureLaw in Tallinn werd dat heel duidelijk. Bart Bogaerts van Epona bezocht het evenement samen met Bernard, zijn technische collega uit Denemarken, en kwam terug met een simpele observatie: dit voelde niet als een traditionele leveranciersbeurs. Het voelde meer als een gericht kennis-evenement, met sterke sprekers, open gesprekken en een praktische energie rond de vraag wat juridische technologie nu moet gaan doen.
Bart omschreef de sfeer als open, menselijk en toekomstgericht, met een intieme setting die echte gesprekken bevorderde. Dat is een groot pluspunt, aangezien evenementen op het gebied van legal tech al snel rumoerig kunnen worden: nieuwe tools, grootse beloften, AI-demo’s en productpresentaties. In Tallinn leek het gesprek een iets andere wending te nemen, met meer nieuwsgierigheid en gerichte vragen over wat juristen helpt om beter te werken.
Een regio die gewend is aan digitaal denken
Estland biedt een bijzondere context voor dit gesprek. Het land heeft een sterke digitale identiteit en een lange staat van dienst op het gebied van digitale overheid, openbare infrastructuur en e-justitie. Het Estse e-File-systeem verbindt rechtbanken, politie, openbare aanklagers, gevangenissen en andere justitiële instellingen via elektronisch dossierbeheer, waarbij de communicatie tussen de partijen digitaal verloopt. De Raad van Europa merkt ook op dat het digitale rechtsdossier van Estland in gebruik is en dat rechtbankgebruikers en professionals via het openbare e-File-portaal en de informatiesystemen van de rechtbanken met digitale dossiers kunnen werken.
Zo’n omgeving bepaalt de verwachtingen. Wanneer digitale processen al deel uitmaken van het openbare leven, voelt juridische innovatie minder abstract aan. De vraag wordt dan praktischer: hoe organiseren juridische teams hun informatie, koppelen ze hun werkprocessen aan elkaar en maken ze op verantwoorde wijze gebruik van AI binnen de systemen waarop ze al vertrouwen?
De eigen positionering van FutureLaw sluit hier naadloos bij aan. Het evenement richt zich op AI, automatisering, gegevensbescherming en digitaal bestuur, met een programma dat is opgebouwd rond strategische en praktische inzichten voor juristen.
De Baltische staten voelen levendig aan, zonder dat het er druk is
Een van de dingen die het meest indruk op Bart maakten, was de energie in de zaal. Hij beschreef de markt niet als volledig volwassen of als iets dat je na één evenement al helemaal doorziet, en dat is belangrijk. De Baltische staten vormen geen eenduidige markt, en Estland, Letland, Litouwen, Polen en Oekraïne hebben elk hun eigen juridische cultuur en tempo. Maar de regio als geheel voelde wel degelijk levendig aan. Mensen waren nieuwsgierig, stonden open voor nieuwe ideeën en waren duidelijk op zoek naar richting.
Veel juristen zijn geïnteresseerd in AI en juridische technologie, maar hebben moeite om het totaalbeeld te overzien. Bart haalde een gesprek aan waarin iemand zei dat hij door de bomen het bos niet meer zag: wie doet wat, waar moet een kantoor beginnen, welke tools zijn belangrijk, en wat moet er als eerste worden ontwikkeld?
Die verwarring is niet uniek voor de Baltische staten. Ze is in heel Europa waarneembaar. De discussie rond AI heeft zich in hoog tempo ontwikkeld, en veel bedrijven zien zich nu geconfronteerd met een overvol aanbod aan tools voor het opstellen van documenten, copilots, platforms voor contractbeoordeling, zoekfuncties en automatiseringsoplossingen. Hoe meer tools er op de markt komen, hoe belangrijker de onderliggende vraag wordt: wat is de basis die juridische teams in staat stelt deze tools veilig en effectief te gebruiken?
Kleinere markten kunnen zich anders ontwikkelen
De Baltische juridische markt heeft ook een regionaal karakter. Toonaangevende kantoren zijn vaak actief in Estland, Letland en Litouwen, en hun opdrachten hebben regelmatig een grensoverschrijdend karakter. Uit recent marktonderzoek naar Baltische advocatenkantoren door Kantar Prospera, waarnaar regionale kantoren verwijzen, bleek na een enquête onder 375 zakelijke en particuliere cliënten in Estland, Letland en Litouwen dat er sprake is van een markt met actieve concurrentie en regionale vergelijkingen tussen topkantoren.
Voor de juridische technologiesector leidt dit tot een interessante dynamiek. Kleinere markten kunnen soms sneller reageren omdat de banden hechter zijn, de besluitvormingslijnen korter zijn en innovatie gemakkelijker kan worden besproken tussen kantoren, leveranciers en instellingen. Tegelijkertijd ontstaat er door grensoverschrijdende samenwerking een reële behoefte aan consistentie: de structuur van dossiers, toegang tot documenten, kennisuitwisseling, beveiliging en samenwerking mogen niet uitsluitend afhankelijk zijn van lokale gewoonten. Daarmee reikt het gesprek veel verder dan Tallinn.
AI heeft meer nodig dan alleen enthousiasme
Het debat over AI in de juridische sector in de Baltische staten lijkt dezelfde fase in te gaan als in de rest van Europa. Het enthousiasme is er nog steeds, maar de lastigere vragen komen steeds meer naar voren. Hoe maken we de overstap van experimenten naar daadwerkelijke werkprocessen? Hoe zorgen we ervoor dat AI met de juiste documenten werkt? Hoe waarborgen we de vertrouwelijkheid? Hoe maken we interne kennis bruikbaar? Hoe voorkomen we dat er weer een losstaand hulpmiddel bijkomt in een toch al versnipperde omgeving?
Voor Epona is het duidelijk: een modern juridisch DMS kan niet langer alleen worden gepresenteerd als een plek om documenten op te slaan. Dat verhaal is te beperkt voor de richting waarin de markt zich ontwikkelt. Het relevante verhaal is dat het DMS onderdeel wordt van de juridische data- en kennislaag. Daar worden dossiergeschiedenis, documenten, e-mails, toegangsrechten, metadata en interne context beschikbaar voor slimmer juridisch werk.
Bart verwoordde het duidelijk in het daaropvolgende gesprek: het oude paradigma was dat DMS fungeerde als opslagplaats en archief. Het nieuwe paradigma is anders. Gegevens bevinden zich in Microsoft 365, AI wordt de interface, governance wordt de uitdaging en het DMS wordt onderdeel van de kennislaag die gegevens beschikbaar stelt voor AI.
Voor Epona is dat precies het gesprek dat de moeite waard is. Juridische innovatie begint pas echt nut te hebben wanneer documenten, kennis, workflows en governance samenkomen in de omgeving waarin juridische professionals al werken. Bij veel kantoren is dat Microsoft 365. De volgende stap is om die omgeving geschikt te maken voor juridische doeleinden, klaar te maken voor AI en bruikbaar te maken in de dagelijkse praktijk.
